The Northern Way

Sagas and Tales in Old Icelandic

17. Frá viðtökum í Hundingjalandi

Eptir þetta rennr á blásandi byrr fyrir þeim, ok sigla þá, þar til er þeir sjá land. Þat var mjök skógi vaxit. Þar var einn leynifjörðr, er þeir kómu at, ok sigldu þeir inn eptir firðinum ok lögðu í einn leynivág ok kasta atkerum. Þá var sól í suðri, ok gengu þeir á land.

Sturlaugr spurði: "Hvert land ætli þér þetta, er vér erum við komnir?"

Framarr segir: "Hundingjaland at frásögn Kols, bróður míns, ok munum vér á land ganga þrír, Sturlaugr, Áki ok ek, en þér skuluð bíða vár hér, þar til er þriðja sól er af himni. En ef vér komum þá eigi aptr, þá hljóti þér at sjá ráð fyrir yðr."

Þeir ganga nú á land ok í einn skóg þykkvan ok merkja á eikum, hvar þeir fara, ok um síðir koma þeir fram ór skóginum ok sjá mörg ok stór heruð, borgir ok kastala. Þeir sjá eina borg ok höll miklu meiri en aðra. Þangat fóru þeir, ok stóðu menn í dyrum, ok var haka þeira gróin í bringuna. Þeir gjöltu sem hundar. Þóttust þeir nú vita, hvar þeir váru komnir. Þeir bönnuðu þeim inngöngu. Sturlaugr brá Hornnefjunaut ok höggr duravörðinn í tvennt, en fóstbræðr hans drepa annan.

Eptir þat gengu þeir í höllina ok standa á utanverðu hallargólfi. Áki sér, hvar konur sitja á palli. Ein af þeim var auðkennd, því at hún var miklu fegri en aðrar.

Áki kennir þessa konu at frásögn móður sinnar, gengr at pallinum ok upp á skörina ok leggr báðar hendr um háls henni ok mælti: "Sæl, frændkona," segir hann.

Hún tók kveðju hans ok hvarf til hans. Hundólfr konungr sér þetta ok bregðr eigi vel við, því at hann mátti eigi sjá, at menn horfðu á drottningu hans. Nú má ætla, hversu grimmt honum mundi í hug, er einn útlendr maðr hljóp á háls henni ok kyssti hana fyrir augum honum ok gerði slíkt ódæmi. Hratt hann nú fram borðum ok kallar út hirðsveina, ok kváðu við lúðrar um öll stræti.

Áki mælti: "Hér er ek kominn á þinn fund, frændkona. Vilda ek, at þú segðir mér af úrarhorni eða hvert þat er at sækja."

Hún mælti: "Hverir eru þessir menn?"

Þeir sögðu nöfn sín.

Hún mælti: "Illa er þat, at þér eruð hér komnir, því at öllum yðr er ætlaðr dauði, ok þarf því eigi at segja yðr frá úrarhorni."

Áki mælti: "Þó at vér séim þegar drepnir, þá þykkir oss betr at vita it sanna, hvat þú kannt at segja oss frá horninu."

Hún segir: "Þat er til máls at taka, at hof eitt stendr á Bjarmalandi. Þat er helgat Þór ok Óðni, Frigg ok Freyju, gert með hagleik af dýrstum viði. Dyrr eru aðrar á hofinu ór útnorðri, en aðrar ór útsuðri. Þar inni er Þórr einn. Þar er úrarhorn á borði fyrir honum fagrt at sjá sem gull. En Sturlaugr einn skal í hofit ganga, því at honum einum mun gæfa til endast, ok skal hann þó eigi berum höndum á horninu taka, því at þat er fullt af eitri ok fjölkynngi. En til lítils mun yðr koma, af því at þér eruð allir ráðnir til dauða, ok er mikill skaði at um slíka menn, svá vaskir sem þér eruð fóstbræðr."

Sturlaugr mælti: "Þat skulu þeir finna Hundingjar, um þat er vér erum allir fallnir, þótt vér séum fáir, at þeir skulu nokkurir rauðu snýta."

Ok í því drífa þeir inn í höllina Hundingjar allir alvápnaðir ok sækja at þeim karskliga, en þeir verjast vel ok drengiliga ok drepa þrjá tigi manna, áðr þeir váru handteknir, ok váru þeir flettir klæðum öllum nema línbrókum einum ok reknir út af höllinni með svipum ok stangaðir með spjótsoddum ok keyrðir út til skógar. Þeir kómu í rjóðr eitt. Þar váru tveir steinar holir innan. Þeir váru látnir í inn minna steininn, en hvelft yfir inum meira, ok var þeim ætlat at svelta þar til bana. Steinar þeir, er þar váru, stóðu á hól einum. Nú ganga Hundingjar í burtu ok þóttust vel hafa hefnt sinnar svívirðingar.

Nú er þar til máls at taka, at þeir Sturlaugr váru í steininum. Sturlaugr mælti: "Hversu þykkir yðr nú komit vera?"

Þeir létu vel yfir, á meðan þeir væri allir heilir vel. Sturlaugr mælti: "Á hverju stakkst ek áðan þar aptan í kálfann, þá vér várum flettir klæðum?" Hann tók til hendi sinni ok finnr þar járn lítit, sem dragnál væri, ok var þetta atgeirr hans. Hann mælti þá, at hann skyldi verða svá mikill, at honum væri hægt at vinna með þat, er hann þurfti, ok brátt varð hann svá mikill, at hann höggr steininn, þar til er hann komst út ok þeir allir, ok hlupu nú til félaga sinna, ok varð þá fagnaðarfundr með þeim.

18. Sturlaugr náði úrarhorni

Búast þeir nú í burt ok flytjast út eptir firðinum. Áki mælti: "Þat ætla ek, at mér væri eigi meiri þörf byrjar en nú."

Þá rennr þegar á blásandi byrr, ok sigla þeir, þar til er þeir koma við Bjarmaland ok framan at ánni Vínu. Þeir sjá á landit upp fyrir vestan ána, at þar váru sléttir vellir ok þar var hof allglæsiligt, svá at ljóma þótti um alla völluna, því at þat var með gulli búit ok steinum. Sturlaugr mælti: "Nú skulum vér snúa skipinu, ok skal skutstafn horfa at landi ok einn strengr á landi, ef vér þurfum skjótt til at taka, ok hafa forka úti, ok verum búnir at öllu, en vér skulum ganga á land, Framarr ok ek."

Nú ganga þeir á land upp ok Hrólfr nefja ok fóru til hofsins. Ok er þeir kómu at hofinu, var þar svá háttat dyrum sem þeim var sagt. Ganga þeir at dyrum þeim, sem ór útnorðri á hofinu váru, því at þær einar váru opnar. Þá sáu þeir, at fyrir innan þröskuldinn var gröf full af eitri ok þar næst ein slá stór ok felld ofan fyrir innganginn, en í dyrunum var múrat umhverfis gröfina, svá at eigi skyldi spillast umbúnaðr af ofgangi eitrsins.

Ok svá sem þeir váru komnir at dyrum hofsins, þá kemr Hrólfr nefja þar. Sturlaugr spurði, hví hann væri þar kominn. Hann sagði: "Ek vilda eigi fyrirmuna mér frægð at ganga í hofit með þer."

"Þess er eigi ván," segir Sturlaugr; "einn skal ek í hofit ganga."

"Fyrirmuna viltu mér frægðina," segir Hrólfr.

"Eigi gengr mér þat til," segir Sturlaugr.

Hann lítr nú inn í hofit ok sér, hvar Þórr sitr allvöxtuligr í öndvegi. Frammi fyrir honum var eitt frábært borð með silfri laugat. Þar sér hann, at stendr úrarhornit frammi fyrir Þór á borðinu. Þat var svá fagrt sem á gull sæi ok fullt af eitri. Taflborð ok tafl sá hann þar standa, hvárttveggja af lýsigulli gert. Skínandi klæði ok gullhringar váru festir upp á stengr. Sex tigir kvenna váru inni í hofinu, ok var sú ein, er af bar öllum. Hún var svá stór sem risi ok blá sem hel, en digr sem meri, svarteygð ok svipuð illa. Þó var sú kona vel búin. Hún þjónaði fyrir borði. Þá kváðu þær kveðling þenna, er þær sáu Sturlaug:

"Kominn er hér Sturlaugr
inn starfsami
horn at sækja
ok hringa fjölda;
hér er í horni
ok at hofblóti
gull ok gersimar,
grimmt er oss í hug."

Þá svaraði hofgyðjan ok sagði: "Hann skal aldri með lífi á brott komast, ef ek má ráða eða minni trú eða fyrirbónum fyrir koma," ok kvað:

"Hann skal í helju
hvíldar njóta
ok margs konar
meina bíða;
þá mun Sturlaugr
inn starfsami
með góma knífum
grafinn í stykki."

Eptir þetta býr Sturlaugr sik til inngöngu, fyrirbjóðandi sínum fóstbræðrum sér at fylgja. En í hofinu stóðu hellur þrjár svá hávar, at tóku undir bringspalir, ok djúpar grafir fyrir innan í milli, fullar af eitri, ok þar var at hlaupa inn yfir, áðr en hann komst þangat, sem úrarhorn stóð. Nú hefr Sturlaugr sik upp ok stökkr inn yfir allar hellurnar vel ok frækiliga, grípandi hornit af borðinu með skyndi án nokkurs tálma, hafði sik í burt aptr í veginn. Hofgyðjan stendr hjá bólgin ok heldr á saxi tvíeggjuðu. Honum þykkir eldr brenna ór eggjum þess. Hún grenjar illa á hann ok nístir tönnum á hann allgrimmliga, en verðr þó bilt til hans at ráða. Ok er Sturlaugr kemr at hellunum, sér hann, at Hrólfr nefja hleypr inn yfir hellurnar. Snýr hann þá þangat at, er þeir Þórr ok Óðinn váru fyrir, greip taflit ok steypir í kjöltu sér ok hleypr fram eptir hofinu. Ok sér hann nú, hvar hofgyðjan hleypr eptir sér gnístandi. Hann hleypr nú á hellurnar ok ætlar út yfir, en hofgyðjan þrífr í kyrtil hans ok bregðr honum á lopt ok rekr niðr við hellurnar, svá at þegar brotnar í honum hryggrinn. Lét Hrólfr nefja þar líf sitt með mikilli hreysti.

Eptir þetta hleypr hofgyðjan út ok æpir með svá miklum órum ok ærslum ok ógn, at dvergmála kvað í hverjum hamri ok þúfu, er í nánd var. Hún sér nú, hvar Sturlaugr ferr, ok sækir eptir honum ok leggr at honum. Hann verst vel með stórri hreysti ok kænsku. Ok þar næst sér Sturlaugr, hvar maðr ferr ór skóginum, annarr ok inn þriði, ok því næst koma menn ór öllum áttum. Sturlaugr hopar undan, en hún sækir at með því meiri illsku sem hún sér mennina fleiri at drífa. Hann hleypr nú at henni með Hornnefjunaut ok rekr á hana miðja, svá at oddrinn stóð út um herðarnar. Hún bregðr við svá fast, at hann lætr lausan atgeirinn, ok dvelst hann þar eptir, en hún fær þegar bana. Sturlaugr hleypr nú á skip út ok höggr þegar strenginn, en Bjarmar leggja at með magni á skipum at skipi Sturlaugs.

Framarr mælti þá: "Þat mæli ek um, at nú komi byrr sá, er Grímhildr hét mér."

Ok þegar rann á blásandi byrr, svá at stóð á hverjum streng, ok sigla á burt, en Bjarmar heldu eptir, á meðan þeir máttu, svá at suma rak undan fyrir ofveðri, en sumir létust fyrir vápnum. Þóttust þeir góðu bættir, er aptr kómust.

19. Sturlaugr afhenti hornit

En þeir Sturlaugr sigla nú í haf. Ekki er nú getit um ferðir þeira fyrr en þeir koma við Vermaland, lögðu at landi ok spurðu tíðenda. Þeim var sagt, at Hringr jarl var farinn ór landi til Svíþjóðar. Síðan fara þeir á fund Haralds konungs, kómu í höll ok gengu fyrir konung ok kvöddu hann. Sturlaugr stóð fyrir konungi ok helt á úrarhorni. Konungr sat í hásæti sínu, bólginn af reiði, svá at hann mátti eigi orð mæla.

Sturlaugr segir: "Nú em ek aptr kominn, konungr, ór þessari sendiför, þó at þú ætlaðir eigi, ok skaltu þat sanna ok tak hér við horni því, er ek fer með."

Konungr svarar engu ok helt at sér höndum. Sturlaugr kastar þá horninu á nasir konungi, svá at þegar stökk blóð ór nösum hans ok brotnuðu fjórar tennr ór höfði honum. Eptir þetta fór Sturlaugr austr til Svíþjóðar ok fann þar Hring, mág sinn, ok Ásu, konu sína, ok föður sinn.

Í þann tíð var sá konungr í Svíaríki, er Ingifreyr hét. Sturlaugr tók landvörn fyrir ríki hans ok þeir fóstbræðr allir ok herjuðu víða um lönd ok fengu jafnan sigr, hvar þeir kómu, ok gekk þetta tólf vetr. Þá gaf Ingifreyr konungr Sturlaugi konungs nafn ok mikit ríki þar með sér, en þeir fóstbræðr höfðu landvörn.

20. Sturlaugr herjaði á Bjarma og Hundingja

Á einu sinni lýsir Sturlaugr því yfir, at hann vill til Bjarmalands, ok safnar hann at sér liði miklu, ok kómu þá til hans fóstbræðr hans. Ok frá þeira ferð er eigi sagt, fyrr en þeir koma til Bjarmalands ok brenna þar allt ok bræla, sem þeir mega. Þeir gerðu hvert illvirki at öðru. Röndólfr, konungr Bjarmalands, varð varr við þetta ok safnar þegar liði ok verðr heldr liðfár. Ok þegar þeir fundust, slær þar þegar í harðasta bardaga; þar mátti sjá marga þykkva skildi klofna, en brynjur höggnar, höggspjót af sköptum brotin ok sundr sverðin, en margan höfuðlausan til jarðar hníga. En svá lauk þessari orrostu, at þar fell Röndólfr konungr ok margt lið með honum. En eptir þetta verk it mikla leggr Sturlaugr undir sik allt Bjarmaland. Fekk hann ok náð aptr atgeirnum Hornnefjunaut ok mörgum öðrum góðum gripum.

Ok er þessum inum miklu stórvirkjum var lokit, þá ætlaði hann at hafa her sinn til Hundingjalands á hendr Hundingja konungi. Eptir þetta býr Sturlaugr ferð sína at nýju með her sinn, ok er eigi af sagt, fyrr en hann kom á Hundingjaland. Þeir drepa menn, en taka fé, brenna bæi ok byggð alla, þar sem þeir koma. Þetta spyrr Hundólfr konungr ok safnar liði ok ferr þegar í móti Sturlaugi. En þegar þeir finnast, slær þegar í bardaga með þeim með hörðum atgangi ok stórum höggum. Sturlaugr gengr opt í gegnum fylkingar þeira. Hann hefir báðar hendr blóðugar til axla, greiðandi þeim stórlig högg, svipandi mörgum höfuðlausum til jarðar, ok tóku fjándr við þeim.

Þat er sagt, at Hundólfr konungr gengi vel fram. Sturlaugr sér, at konungr höggr merki hans niðr. Þetta eirir honum illa ok veðr fram með brugðit saxit Véfreyjunaut ok at Hundólfi konungi ok höggr til hans með sverðinu í hjálminn ok klauf hann allan ok hausinn ok búkinn ok brynjuna ok hestinn sundr í miðjunni. Sverðit nam á jörðu staðar. Ok felldi Sturlaugr ok hans fóstbræðr ótal Hundingja, ok fekk Sturlaugr konungr fagran sigr. Sneru þeir síðan aptr, ok fór Snælaug þá með þeim. Er nú eigi sagt frá ferð þeira, fyrr en þeir kómu heim í Svíþjóð.

21. Frá heitstrengingum

En um vetrinn eptir hafði Sturlaugr jólaveizlu ok bauð til mörgu stórmenni. Ok er menn váru komnir í sæti inn fyrsta jólaaptan, stóð Sturlaugr upp ok mælti: "Þat er vani allra manna at efla nýja gleði nokkurum þeim til skemmtunar, sem komnir eru. Nú skal hefja heitstrenging, ok er hún með því móti, at ek skal víss verða, af hverjum rökum úrarhorn er upp runnit, fyrir in þriðju jól eða deyja ella."

Þá stendr Framarr upp ok segist því heita, at hann skal kominn í rekkju Ingibjargar, dóttur Ingvars konungs í Görðum austr, ok hana kysst hafa fyrir in þriðju jól eða deyja ella.

Sighvatr inn mikli strengir þess heit at fylgja þeim fóstbræðrum, hvert er þeir vilja fara eða hefja farir. Nú er eigi getit fleiri manna heitstrenginga. Líða nú jólin, ok berr eigi til tíðenda, en eptir veizluna fór hverr heim með góðum gjöfum.

Þess er getit, at Sturlaugr fór til Véfreyju, ok tók hún vel við honum. Hann segir henni heitstrenging sína. Hún lagði þá holl ráð til, þau sem síðar munu birtast. Ferr Sturlaugr heim þaðan ok undi vel við sína ferð. Líða nú stundir, ok er allt kyrrt.

Index  |  Previous page  |  Next page