The Northern Way

Sagas and Tales in Old Icelandic

13. Fall Hervarar ok liðsafnaðr Angantýs

Þat var einn morgun í sólarupprás, at Hervör stóð upp á kastala einum yfir borgarhliði. Hún sá jóreyki stóra suðr til skógarins, svá at löngum fal sólina. Því næst sá hún glóa undir jóreyknum, sem á gull eitt liti, fagra skjöldu ok gulli lagða, gyllta hjálma ok hvítar brynjur. Sá hún þá, at þetta var herr Húna ok mikill fjöldi.

Hervör gekk ofan skyndiliga ok kallar lúðrsvein ok bað blása saman lið. Ok síðan mælti Hervör: "Takið vápn yður ok búizt til orrostu, en þú, Ormarr, ríð í mót Húnum ok bjóð þeim orrostu fyrir borgarhliði inu syðra.

Ormarr kvað:

"Skal ek víst ríða
ok rönd bera,
Gota þjóðum
gunni heyja."

Þá reið Ormarr af borginni ok í mót hernum. Hann kallaði hátt ok bað þá ríða til borgarinnar, — "ok úti fyrir borgarhliðinu suðr á völlunum þar býð ek yðr til orrostu; bíði þeir þar annarra, er fyrr koma."

Nú reið Ormarr aptr til borgarinnar, ok var þá Hervör albúin ok allr herr. Riðu þau nú út af borginni með hernum móti Húnum, ok hófst þar allmikil orrosta. En með því at Húnar hafa lið miklu meira, sneri mannfallinu í lið þeira Hervarar, ok um síðir fell Hervör ok mikit lið umhverfis hana. En er Ormarr sá fall hennar, flýði hann ok allir þeir, er lífit þágu. Ormarr reið dag ok nótt, sem mest mátti hann, á fund Angantýs konungs í Árheima. Húnar taka nú at herja um landit víða ok brenna.

Og sem Ormarr kom fyrir Angantý konung, þá kvað hann:

"Sunnan em ek kominn
at segja spjöll þessi:
sviðin er öll mörk
ok Myrkviðar heiðr,
drifin öll Goðþjóð
gumna blóði."

Ok enn kvað hann:

"Mey veit ek Heiðreks,
systur þína,
svigna til jarðar;
hafa Húnar
hana fellda
ok marga aðra
yðra þegna.
Léttari gerðist hún at böð
en við biðil ræða
eða í bekk at fara
at brúðar gangi."

Angantýr konungr, þá er hann heyrði þetta, brá hann grönum ok varð seint til orða ok mælti þetta um síðir:

"Óbróðurliga vartu leikin,
in ágæta systir."

Ok síðan leit hann yfir hirðina, ok var ekki margt liðs með honum. Hann kvað þá:

"Mjök váru vér margir,
er vér mjöð drukkum,
nú eru vér færi,
er vér fleiri skyldum.
Sék eigi mann
í mínu liði,
þótt ek biðja
ok baugum kaupa,
er muni ríða
ok rönd bera
ok þeira Húna
herlið finna."

Gizurr gamli sagði:

"Ek mun þik einkis
eyris krefja
né skjallanda
skarfs ór gulli;
þó mun ek ríða
ok rönd bera,
Húna þjóðum
herstaf bjóða."

Þat váru lög Heiðreks konungs, ef herr var í landi, en landskonungr haslaði völl ok lagði orrostustað, þá skyldu víkingar ekki herja, áðr orrosta væri reynd. Gizurr herklæddist með góðum hervápnum ok hljóp á hest sinn, sem ungr væri. Þá mælti hann til konungs:

"Hvar skal ek Húnum
hervíg kenna?"

Angantýr kvað:

"Kenndu at Dylgju
ok á Dúnheiði,
ok á þeim öllum
Jassarfjöllum;
þar opt Gotar
gunni háðu
ok fagran sigr
frægir vágu."

Nú reið Gizurr í brott ok þar til, er hann kom í her Húna. Hann reið eigi nær en svá, at hann mátti tala við þá. Þá kallar hann hári röddu ok kvað:

"Felmtr er yðru fylki,
feigr er yðarr vísir,
gnæfar yðr gunnfáni,
gramr er yðr Óðinn."

Ok enn:

"Býð ek yðr at Dylgju
ok á Dúnheiði
orrostu undir
Jassarfjöllum;
hræ sé yðr
at hái hverjum,
ok láti svá Óðinn flein fljúga,
sem ek fyrir mæli."

Þá er Hlöðr hafði heyrt orð Gizurar, þá kvað hann:

"Taki þér Gizur
Grýtingaliða,
mann Angantýs,
kominn af Árheimum."

Humli konungr sagði:

"Eigi skulum
árum spilla,
þeim er of fara
einir saman."

Gizurr mælti: "Eigi gera Húnar oss felmtraða né hornbogar yðrir."

Gizurr drap þá hest sinn með sporum ok reið á fund Angantýs konungs ok gekk fyrir hann ok kvaddi hann vel. Konungr spyrr, hvárt hann hefði fundit konunga.

Gizurr mælti: "Talaða ek við þá, ok stefnda ek þeim á vígvöll á Dúnheiði í Dylgjudölum."

Angantýr spyrr, hvat mikit lið Húnar hafa.

Gizurr mælti: "Mikit er þeira mengi:

Sex ein eru
seggja fylki,
í fylki hverju
fimm þúsundir,
í þúsund hverri
þrettán hundruð,
í hundraði hverju
halir fjórtaldir."

Angantýr spyrr nú til Húna hers. Þá sendi hann alla vegu menn frá sér ok stefndi hverjum manni til sín, er honum vildi lið veita ok vápnum mætti valda. Fór hann þá á Dúnheiði með lið sitt, ok var þat allmikill herr. Kom þá á móti honum herr Húna, ok höfðu þeir lið hálfu meira.

14. Orrosta á Dúnheiði

At öðrum degi hófu þeir sína orrostu ok börðust allan þann dag ok fóru at kveldi í herbúðir sínar. Þeir börðust svá átta daga, at höfðingjar váru enn heilir, en engi vissi manntal, hvat margt fell. En bæði dag ok nótt dreif lið til Angantýs af öllum vegum, ok þá kom svá, at hann hafði eigi færa fólk en í fyrstu. Varð nú orrostan enn ákafari. Váru Húnar allákafir ok sá þá sinn kost, at sú ein var lífs ván, ef þeir sigruðust, ok illt mundi Gota griða at biðja. Gotar vörðu frelsi sitt ok fóstrjörð fyrir Húnum, stóðu því fast, ok eggjaði hverr annan. Þá er á leið daginn, gerðu Gotar atgöngu svá harða, at fylkingar Húna svignuðu fyrir. Ok er Angantýr sá þat, gekk hann fram ór skjaldborginni ok í öndverða fylking ok hafði í hendi Tyrfing ok hjó þá bæði menn ok hesta. Raufst þá skjaldborg fyrir Húna konungum, ok skiptust þeir bræðr höggum við. Þá fell Hlöðr ok Humli konungr, ok þá brast flótti á Húnum, en Gotar drápu þá ok felldu svá mikinn val, at ár stemmdust ok fellu ór vegum, en dalir váru fullir af hestum ok dauðum mönnum ok blóði.

Angantýr konungr gekk þá at kanna valinn ok fann Hlöð, bróður sinn. Þá kvað hann:

"Bauð ek þér, bróðir,
basmir óskerðar,
fé ok fjölð meiðma,
sem þik fremst tíddi;
nú hefir þú hvárki
hildar at gjöldum
ljósa bauga
né land ekki."

Ok enn:

"Bölvat er okkr, bróðir,
bani em ek þinn orðinn,
þat mun æ uppi,
illr er dómr norna."

15. Frá Konungaættum Dana ok Svía

Angantýr var lengi konungr í Reiðgotalandi. Hann var ríkr ok hermaðr mikill, ok eru frá honum komnar konunga ættir. Sonr hans var Heiðrekr úlfhamr, er síðan var lengi konungr í Reiðgotalandi. Hann átti dóttur, er Hildr hét. Hún var móðir Hálfdanar snjalla, föður Ívars ins víðfaðma.

Ívarr inn víðfaðmi kom með her sinn í Svíaveldi, sem segir í konunga sögum, en Ingjaldr konungr inn illráði hræddist her hans ok brenndi sik sjálfr inni með allri hirð sinni á þeim bæ, er á Ræningi heitir. Ívarr inn víðfaðmi lagði þá undir sik allt Svíaveldi. Hann vann ok Danaveldi ok Kúrland, Saxland ok Eistland ok öll austrríki allt til Garðaríkis. Hann réð ok vestra Saxlandi ok vann hlut Englands; þat er kallat Norðumbraland. Ívarr lagði þá undir sik allt Danaveldi, ok síðan setti hann þar yfir Valdar konung ok gifti honum Álfhildi, dóttur sína. Þeira sonr var Haraldr hilditönn ok Randvér, er fell í Englandi. En Valdarr andaðist í Danmörk; tók þá Randvér Danaríki ok gerðist konungr yfir. En Haraldr hilditönn lét gefa sér konungsnafn í Gautlandi, ok síðan lagði hann undir sik öll framar nefnd ríki, er Ívarr konungr inn víðfaðmi hafði átt. Randvér konungr fekk Ásu, dóttur Haralds konungs ins granrauða norðan ór Noregi. Sonr þeira var Sigurðr hringr. Randvér konungr varð bráðdauðr, en Sigurðr hringr tók konungdóm í Danmörk. Hann barðist við Harald konung hilditönn á Brávelli í eystra Gautlandi, ok þar fell Haraldr konungr ok mikill fjöldi liðs með honum. Þessar orrostur hafa í fornum sögum frægastar verit ok mest mannfall orðit ok sú, er Angantýr ok hans bróðir börðust á Dúnheiði. Sigurðr konungr hringr réð Danaríki til dauðadags, en eptir hann Ragnarr konungr loðbrók, sonr hans.

Sonr Haralds hilditannar hét Eysteinn inn illráði. Hann tók Svíaríki eptir föður sinn ok réð því, þar til er synir Ragnars konungs felldu hann, svá sem segir í hans sögu. Þeir synir Ragnars konungs lögðu þá undir sik Svíaveldi, en eptir dauða Ragnars konungs tók Björn, sonr hans, járnsíða Svíaveldi, en Sigurðr Danaveldi, Hvítserkr Austrríki, Ívarr inn beinlausi England. Synir Bjarnar járnsíðu váru þeir Eiríkr ok Refill. Hann var herkonungr ok sækonungr, en Eiríkr konungr réð Svíaríki eptir föður sinn ok lifði litla hríð. Þá tók ríkit Eiríkr, sonr Refils; hann var mikill hermaðr ok allríkr konungr. Eiríks synir, Bjarnar sonar, váru þeir Önundr uppsali ok Björn konungr. Þá kom Svíaríki enn í bræðra skipti; þeir tóku ríki eptir Eirík Refilsson. Björn konungr efldi þann bæ, er at Haugi heitir; hann var kallaðr Björn at Haugi. Með honum var Bragi skáld. Eiríkr hét sonr Önundar konungs, er ríki tók eptir föður sinn at Uppsölum; hann var ríkr konungr. Á hans dögum hófst til ríkis í Noregi Haraldr hárfagri, er fyrstr kom einvaldi í Noreg sinna ættmanna. Björn hét sonr Eiríks konungs at Uppsölum; hann tók ríki eptir föður sinn ok réð lengi. Synir Bjarnar váru þeir Eiríkr inn sigrsæli ok Óláfr; þeir tóku ríki eptir föður sinn ok konungdóm. Óláfr var faðir Styrbjarnar ins sterka. Á þeira dögum andaðist Haraldr konungr inn hárfagri. Styrbjörn barðist við Eirík konung, föðurbróður sinn, á Fýrisvöllum, ok þar fell Styrbjörn. Síðan réð Eiríkr Svíaríki til dauðadags. Hann átti Sigríði ina stórráðu. Óláfr hét sonr þeira, er til konungs var tekinn í Svíþjóð eptir Eirík konung. Hann var þá barn, ok báru Svíar hann eptir sér; því kölluðu þeir hann skautkonung, en síðan Óláf sænska. Hann var lengi konungr ok ríkr. Hann tók fyrst kristni Svíakonunga, ok um hans daga var Svíþjóð kölluð kristin. Önundr hét sonr Óláfs konungs sænska, er konungdóm tók eptir hann ok varð sóttdauðr. Á hans dögum fell Óláfr konungr inn helgi á Stiklastöðum. Eymundr hét annarr sonr Óláfs sænska, er konungdóm tók eptir bróður sinn. Um hans daga heldu Svíar illa kristnina. Eymundr var litla hríð konungr.

16. Frá Inga konungi Steinkelssyni

Steinkell hét ríkr maðr í Svíaríki ok kynstórr; móðir hans hét Ástríðr, dóttir Njáls Finnssonar ins skjálga af Hálogalandi, en faðir hans var Rögnvaldr inn gamli. Steinkell var fyrst jarl í Svíþjóð, en eptir dauða Eymundar konungs tóku Svíar hann til konungs. Þá gekk konungdómr ór langfeðgaætt í Svíþjóð inna fornu konunga. Steinkell var mikill höfðingi. Hann átti dóttur Eymundar konungs. Hann varð sóttdauðr í Svíþjóð nær því, er Haraldr konungr fell á Englandi.

Ingi hét sonr Steinkels, er Svíar tóku til konungs næst eptir Hákon. Ingi var þar lengi konungr ok vinsæll ok vel kristinn. Hann eyddi blótum í Svíþjóð ok bað fólk allt þar kristnast, en Svíar höfðu of mikinn átrúnað á heiðnum goðum ok heldu fornum siðum. Ingi konungr gekk at eiga konu þá, er Mær hét. Bróðir hennar hét Sveinn. Inga konungi þokknaðist enginn maðr svá vel, ok varð hann í Svíþjóð inn ríkasti maðr. Svíum þótti Ingi konungr brjóta forn landslög á sér, er hann vandaði um þá hluti, er Steinkell hafði standa látit. Á þingi nokkuru, er Svíar áttu við Inga konung, gerðu þeir honum tvá kosti, hvárt hann vildi heldr halda við þá forn lög eða láta af konungdómi. Þá mælti Ingi konungr ok kveðst eigi mundu kasta þeiri trú, sem rétt væri. Þá æptu Svíar ok þröngdu honum með grjóti ok ráku hann af lögþinginu.

Sveinn, mágr konungs, var eptir á þinginu. Hann bauð Svíum at efla blót fyrir þeim, ef þeir gæfi honum konungdóm. Því játa þeir allir; var Sveinn þá til konungs tekinn yfir alla Svíþjóð. Þá var fram leitt hross eitt á þingit ok höggvit í sundr ok skipt til áts, en roðit blóðinu blóttré. Köstuðu þá allir Svíar kristni, ok hófust blót, en þeir ráku Inga konung á brott, ok fór hann í vestra Gautland. Blót-Sveinn var þrjá vetr konungr yfir Svíum.

Ingi konungr fór með hirð sína ok sveit nokkura ok hafði lítinn her. Hann reið austr um Smáland ok í eystra Gautland ok svá í Svíþjóð. Hann reið bæði dag ok nótt ok kom óvart Sveini snemma morguns. Þeir tóku hús á þeim ok slógu eldi í ok brenndu lið þat, er inni var. Þjófr hét maðr lendr, er þar brann inni; hann hafði áðr fylgt Sveini. Blót-Sveinn gekk út ok var þegar drepinn. Ingi tók svá konungdóm yfir Svíum ok réttleiddi þá enn kristnina ok réð ríkinu til dauðadags ok varð sóttdauðr.

Hallsteinn hét sonr Steinkels konungs, bróðir Inga konungs, er konungr var með Inga konungi, bróður sínum. Synir Hallsteins váru þeir Philippus ok Ingi, er konungdóm tóku í Svíþjóð eptir Inga konung gamla. Philippus átti Ingigerði, dóttur Haralds konungs Sigurðarsonar; hann var skamma stund konungr.

Index  |  Previous page  |  Next page